شیرینی ها و دسرهای سنتی اصفهان
اصفهان تنها در گنبدهای فیروزهای و کاشیکاریهای هفترنگ خلاصه نمیشود؛ شکوه این شهر را باید در سفرههای رنگین و طعم اصیل شیرینیهایش نیز جستجو کرد. هر تکه از شیرینی سنتی اصفهان، بخشی از تاریخ و فرهنگ این دیار است که با هنر دست استادکاران عجین شده. از گزهای خوشعطر که نماد میهماننوازی ایرانی است تا سوهان عسلیهای ترد و درخشان، همگی روایتی از ذائقه خوب مردمی دارند که قرنهاست هنر را با مزه پیوند زدهاند.
در این میان، دسرهای خاصی همچون خورشتماستِ مجلل و فرنیهای گرم و لطیف، بخش جداییناپذیری از تجربه سفر به اصفهان هستند که مشابه آنها را در هیچ کجای ایران نخواهید یافت. ما در این مقاله از زاوش، قصد داریم شما را به یک سفر «شکمگردی» در میان کوچهپسکوچههای نصفجهان ببریم و محبوبترین سوغاتیها و دسرهای منحصربهفرد این شهر را معرفی کنیم. اگر به دنبال کشف رازهای شیرین اصفهان هستید، در این مسیر با ما همراه باشید.
- 1 1. گز اصفهان؛ مشهورترین شیرینی سنتی اصفهان
- 2 2. سوهان عسلی؛ شیرینی سبک و مقوی
- 3 3. برشتوک؛ ساده، خوشمزه، اصیل
- 4 4. پولکی اصفهان؛ شیرینی شفاف و شیک
- 5 5. گوش فیل؛ شیرینی سنتی همراه همیشگی دوغ اصفهانیها
- 6 6. خورشت ماست؛ دسری خاص و متفاوت
- 7 7. فرنی زعفرانی؛ ساده اما پرطرفدار
- 8 جمعبندی شیرینی سنتی اصفهان، گنجینهای از طعم و فرهنگ
- 9 سؤالات متداول
1. گز اصفهان؛ مشهورترین شیرینی سنتی اصفهان
وقتی نام شیرینی سنتی اصفهان به گوش میرسد، بیتردید اولین چیزی که به ذهن میآید، گز اصفهان است. این شیرینی معروف که با سفیده تخممرغ، گلاب، شکر، عسل و مغزهایی چون بادام یا پسته تهیه میشود، تاریخچهای بیش از 450 سال دارد.
گز، نهتنها در اصفهان بلکه در کل ایران بهعنوان سوغاتی محبوب شناخته میشود؛ اما آنچه گز اصفهان را متمایز میکند، لطافت، تازگی و درصد بالای مغزها در ترکیب آن است. برندهای مختلفی در سطح شهر وجود دارند که هرکدام با دستور تهیه مخصوص خود، گزهایی خاص و متنوع تولید میکنند.
گزهای لقمهای، آردی و سکهای تنها چند مدل از تنوع این شیرینی هستند. برخیها هم گز انگبیندار را میپسندند که طعمی ملایم و دلنشین دارد. در هر حال، گز نهتنها یک شیرینی بلکه بخشی از هویت اصفهان است.
2. سوهان عسلی؛ شیرینی سبک و مقوی
سوهان عسلی یکی از قدیمیترین شیرینیها و به نوعی بهترین شیرینی سنتی اصفهان است که برخلاف سوهان قم، پایه آن آرد نیست، بلکه از خلال بادام، شکر، کره و عسل تشکیل شده است. این شیرینی ترد، کرانچی و شیرین با بافتی سبک، از جمله گزینههایی است که برای پذیرایی در مهمانیها یا به عنوان یک میانوعده مقوی پیشنهاد میشود.
یکی از ویژگیهای بارز سوهان عسلی، قابلیت نگهداری طولانیمدت بدون تغییر کیفیت است. همین موضوع آن را به یکی از سوغاتیهای محبوب برای گردشگران تبدیل کرده است. عطر زعفران و طعم ملایم کره، در کنار شیرینی عسل و تردی بادامها، ترکیبی خلق میکند که هم خوشمزه است و هم اعتیادآور!
3. برشتوک؛ ساده، خوشمزه، اصیل
برشتوک یکی از آن دسرهایی است که در نگاه اول ساده به نظر میرسد اما طعمی دارد که تا مدتها در ذهن میماند. این شیرینی با آرد نخودچی، شکر و روغن حیوانی تهیه میشود و معمولاً در قالبهای مربع یا مستطیل کوچک بریده میشود.
برشتوک هم مثل دیگر شیرینیهای سنتی اصفهان، در کنار چای سرو میشود و انتخابی عالی برای میانوعده یا عصرانه است. این شیرینی در گذشته بیشتر در ایام خاص مانند عید نوروز یا مراسم مذهبی تهیه میشد، اما امروز در بیشتر فروشگاههای سنتی اصفهان میتوانید آن را بیابید. سادگی در تهیه و ماندگاری بالا، از دلایل محبوبیت بالای این شیرینی است. همچنین وجود نخودچی و روغن حیوانی باعث شده تا برشتوک ارزش غذایی خوبی هم داشته باشد.
4. پولکی اصفهان؛ شیرینی شفاف و شیک
پولکی یکی از زیباترین و متفاوتترین شیرینیهای سنتی اصفهان است. این شیرینی شفاف و نازک شبیه آبنبات بوده و معمولاً با طعمهایی مثل لیمو، زنجبیل، نعناع یا کنجد تهیه میشود. پولکی بافتی بسیار شکننده و ظاهری براق دارد و اغلب همراه چای سرو میشود. برخلاف قند، شیرینی آن بسیار ملایمتر است و کسانی که به دنبال شیرینیهای سبکتر هستند، معمولاً پولکی را ترجیح میدهند.
امروزه انواع مختلفی از پولکی با طعمهای متنوع در بستهبندیهای زیبا تولید میشود که به عنوان سوغاتی، بسیار مورد توجه گردشگران است.
5. گوش فیل؛ شیرینی سنتی همراه همیشگی دوغ اصفهانیها
در میان تمام خوراکیهای جذاب اصفهان، شاید عجیبترین و البته خوشمزهترین ترکیب، گوش فیل با دوغ باشد. گوش فیل نوعی شیرینی سرخشده و ترد است که از خمیری ساده تهیه میشود و پس از پخت، داخل شهد شیرین و غلیظ غلتانده میشود. شکل ظاهری آن شبیه گوش فیل بوده و معمولاً با پودر قند و پسته تزئین میشود. اما آنچه گوش فیل را در اصفهان خاص میکند، سرو شدن آن با دوغ محلی خنک است. این ترکیب شیرین و شور در کنار هم، طعمی متعادل و دلچسب میسازد که مخصوصاً در شبهای ماه رمضان یا عصرهای گرم تابستان، طرفداران زیادی دارد.
قطعاً یکی از خوشخوراکترین تجربههای شیرینی سنتی اصفهان همین دوگانه گوش فیل و دوغ است!
6. خورشت ماست؛ دسری خاص و متفاوت
برخلاف نامش، خورشت ماست یکی از منحصربهفردترین دسرهای اصفهانی است. این دسر شیرین و مجلسی با ترکیب گوشت گردن پختهشده، ماست چکیده، زعفران، شکر، گلاب و خلال بادام تهیه میشود و با رنگ زرد چشمگیرش روی میز غذا میدرخشد.
خورشت ماست بیشتر در مجالس خاص مانند عروسیها و مراسم رسمی اصفهانیها سرو میشود و جایگزینی برای دسرهای مرسوم مانند ژله یا کیک است. ترکیب عجیب اما خوشمزه گوشت و ماست باعث شده تا خورشت ماست طعمی خاص و بهیادماندنی داشته باشد. این دسر نشاندهنده خلاقیت آشپزهای اصفهانی در ترکیب مواد اولیه ساده برای خلق طعمی لوکس است.
7. فرنی زعفرانی؛ ساده اما پرطرفدار
در فهرست دسرهای اصفهانی، فرنی زعفرانی جایگاه خاصی دارد. این دسر ملایم، بافتی نرم و طعمی لطیف دارد و معمولاً با شیر، نشاسته، گلاب، شکر و زعفران تهیه میشود. فرنی زعفرانی معمولاً به عنوان دسر بعد از غذا یا برای افطار در ماه رمضان سرو میشود. ظاهر طلاییرنگ، عطر دلنشین زعفران و طعم خوشایند آن، باعث شده تا فرنی از جمله دسرهای پرطرفدار در خانوادههای اصفهانی باشد.
جمعبندی: شیرینی سنتی اصفهان، گنجینهای از طعم و فرهنگ
در سفر به اصفهان، دیدن گنبدهای فیروزهای، پل خواجو یا میدان نقش جهان فقط نیمی از ماجراست؛ نیم دیگر، تجربه طعم بینظیر شیرینی سنتی اصفهان است. از گز و پولکی گرفته تا خورشت ماست و سوهان عسلی، هر کدام داستانی دارند که با یک لقمه نقل میشود.
دسرهای اصفهانی در کنار شیرینیهای اصیل این شهر، نهتنها بخشی از فرهنگ غذایی ایران بلکه میراثی ارزشمند از سلیقه، خلاقیت و هنر مردمان نصف جهان هستند. اگر به دنبال تجربهای شیرین، خوشمزه و پر از خاطره هستید، امتحان کردن بهترین شیرینی سنتی اصفهان را از دست ندهید. طعمی که شاید فقط یک بار امتحانش کنید، اما همیشه در خاطرتان بماند.
سؤالات متداول
1. معروفترین شیرینی سنتی اصفهان چیست؟
بدون شک گز اصفهان معروفترین و نمادینترین شیرینی سنتی اصفهان است که بهعنوان سوغاتی محبوب بین ایرانیها و گردشگران شناخته میشود.
2. آیا شیرینیهای سنتی اصفهان برای نگهداری طولانیمدت مناسب هستند؟
بله، بیشتر این شیرینیها مانند گز، پولکی، سوهان عسلی و برشتوک بهگونهای تهیه میشوند که در صورت نگهداری مناسب، مدتزمان طولانی کیفیت خود را حفظ میکنند.
3. خورشت ماست یک غذای اصلی است یا دسر؟
با وجود نام «خورشت»، خورشت ماست در اصفهان بهعنوان یک دسر سنتی و مجلسی شناخته میشود که معمولاً در مراسم رسمی سرو میشود.
بیشتر بخوانید:
